Nxopaxopo wa dinothexini na khonothexini eka Xitsonga

Abstract

Eka dyondzo leyi ku xopaxopiwa dinothexini na khonothexini. Dinothexini i nhlamuselo ya rito ya ntumbuluko yo kongoma leyi kumekaka eka dikixinari. Hi marito man'wana, dinothexini i nhlamuselo khonsepetiwali ya rito. Kasi, khonothexini i nhlamuselo ya rito ya engetelo ehenhla ka nhlamuselo ya rona ya ntumbuluko (dinothexim). Hileswaku, khonothexini i nhlamuselo ya rito leyi katsaka tihlamuselo hinkwato leti fambelanisiwaka na rona ku ya hi munhu kumbe vanhu va ndhawu yo karhi. Hikokwalaho, khonothexini yi tekiwa ku ri nhlamuselo yo kumbeteriwa ku ya hi mavonelo ni matitwelo ya munhu wo karhi kumbe yo ya hi ku va ku fambelanisiwa rito ro karhi ni swihlawulekisi swo karhi leswi fambalanaka na rona. Eka ndzavisiso lowu ku ta valangiwa Tinhlamuselo ta marito ya xiyenge xa vuxaka eka Xitsonga ya: mufana, nhwanyana, wanuna, wansati, mukhalabye na mukhegula, ku humesela erivaleni leswi dinothexini na khonothexini swi vulaka swona ni ku kombisa vuxaka na ku hambana exikarhi ka matheme lawa mambirhi. Ku dlayiseta, Leech (1975) u tshikilela leswaku nhlamuselo ya rito ya xidinothexini yi hlavuteriwa ku fana exikarhi ka tindzimi hinkwato emisaveni, swi nga ri na mhaka ku ri i va rixaka kumbe ndhavuko wihi na nkarhi wihi. Kambe, a swi olovi ku fikelela nhlavutelo wo fana loko swi ta eka khonothexini ya rito eka rixaka kumbe ndhavuko wo karhi na tindzimi to karhi ku ya mikarhi yo hambanahambana. Leswi swi va tano hikokwalaho ka xivangelo xa leswaku dinothexini a yi cinci, kasi, khonothexini yi pfulekile, hikuva ya cinca hi ku famba ka nkarhi. Leswi khonothexini ya marito ya xitikontsongo xa vanhu lama paluxiweke a ya ri xiswona khale, a swi fani ni leswi ya nga xiswona namuntlha.