Thodisiso nga ha tshivhangi tsha pfudzungule dzo disendekaho nga luambo mitani ya vharema mbinganoni

Abstract

Ndivho ya ṱhoḓisiso ino ndi u ṱoḓisisa nga tshivhangi tsha pfudzungule dzo ḓisendekaho nga luambo miṱani ya vharema mbinganoni ho sedzwa Vhavenḓa. Ṱhoḓisiso ino yo sedzesa pfudzungule dza miṱani dzo ḓisendekaho nga luambo sa tshone tshivhangi tshihulwane tsha thaidzo kha lushaka musalauno. Kha vhana na vhafumakadzi hu khou vhonala vha vhone vhane vha khou kwamea vhukuma nga pfudzungule dza miṱani. Miṱa i khou pwashekana na miṅwe miraḓo ya miṱa i khou xelelwa nga vhutshilo nga thaidzo iyi. Pfudzungule dza miṱani dzi itea nga nḓila dzo fhambanaho, hu nga vha nga luambo kana nga u vhaiswa kha muvhili. Ṱhoḓisiso yo itwa kha Tshiṱiriki tsha Vhembe vunduni ḽa Limpopo. Khonadzeo ya u sa nangwa ya ndivho (purposive) na sambula nga u laedzwa (snowball) zwo shumiswa kha u dzhia tsheo ya vhavhudziswa kha ṱhoḓisiso ino. Sambula ya khonadzeo ya ndivho ya u sa nanga yo shumiswa ho sedzeswa vhathu vhane vha khou kwamea tshoṱhe nga thaidzo iyi. Sambula yo shumiswa musi muṱoḓisisi a tshi khou ṱoḓa vhathu vho kwameaho nga pfudzungule dza miṱani. Ho shumiswa muelo wa sambula wo linganelaho. Ngona ya khwaḽithethivi yo shumiswa na ngona ya khwanthithethivi fhedzi ho shumesa vhukuma ngona ya khwaḽithethivi. Ho sedzwa na tshenzhemo ya vhathu vhenevho vho dzhenelelaho kha ṱhoḓisiso. Thyiori ya “Afrocentric” yo shumiswa kha ṱhoḓisiso ino vhunga i tshi ṱuṱuwedza uri musi muthu a sa athu dzhia ḽiga ḽa u bula ipfi u fanela u thoma a humbula zwine a tea u amba. Thyiori ya Afrocentric i katela kuhumbulele, nyito, lutamo na mvelele. Data yo kuvhanganywa nga nḓila dza mbudzisavhathu dza u tou ṅwalwa zwi tshi bva kha mbudzisavhathu u wana mafhungo nga ha pfudzungule dzi vhangwaho nga luambo miṱani. Muṱoḓisisi o khethekanya data yawe u ya nga thero, nga murahu ha konwa u senguluswa data. Kha tsenguluso ya data ho shumiswa nḓila dza u khouda. Dzenedzo ndi u khouda hu re khagala “open coding”, u khouda ha mbuedzo “axial coding” na u khouda ha u nanguludza” selective coding” fhedzi. Musi ṱhoḓisiso yo no fhela ho wanala mawanwa na themendelo zwi bvaho kha data yo kuvhanganywaho. Ri tshi lavhelesa mawanwa, hu khou vhonala uri hu na mbilaelo nnzhi dzine dza sa khou tshimbila zwavhuḓi miṱani vhukati ha munna na mufumakadzi zwi tshi katela na mashaka zwi tshi kwama luambo. Mbilaelo idzo arali dza nga sedzuluswa zwavhuḓi zwi nga thusa vhukuma kha u khwinifhadza nzulele dza miṱani mbinganoni kha Vhavenḓa uri hu dzulwe nga mulalo.