U tambudzwa havhana lushakani ho sedzwa nganea mbili dza Tshivenda

Abstract

Ṱhoḓisiso iyi yo ḓisendeka kha u sengulusa u tambudzwa ha vhana lushakani ho sedzwa nganea mbili dza Tshivenḓa dzo tou topolwaho dzine dza vha: Nandi ndi shenga (Sigogo, 2016) na Ḽi a kovhela (Mugweṋa, 2015). Thaidzo ya ṱhoḓisiso iyi ndi u tambudzwa ha vhana lushakani zwine zwa vha na masiandaitwa kha vhana vhenevho vhunga zwi tshi vha ṱuṱuwedza uri vha xelelwe nga vhumatshelo na u sa vha na mutakalo wavhuḓi. Ṱhoḓisiso iyi ndi ya ndeme sa vhu nga vhana vha tshi ḓo wana ndamulelo kha u tambudzwa havho lushakani. Ṱhoḓisiso iyi yo shumisa thyori ya Social learning yo tombulwaho nga Bandura (1977) ine ya amba nga ha vhuḓifari kana kutshilele kune muthu a tou ku guda nga u tou lavhelesa kha vhaṅwe vhathu, hu nga vha miṱani kana mivhunduni. Ngona ya ṱhoḓisiso yo shumiswaho ndi ya khwaḽithethivi vhunga ṱhoḓisiso iyi yo bvisela khagala u tambudzwa ha vhana u bva kha nganea mbili dza Tshivenḓa. Kha ṱhoḓisiso iyi ho shuma lushaka lwa ṱhumbulo i si na khonadzeo ya u nanga vhunga muṱoḓisisi o shumisa nganea mbili dza Tshivenḓa dze a tou ḓinangela ene muṋe. Muṱoḓisisi o shumisa ṱhumbulo yo livhaho (purposive sampling) vhunga ho nangwa nganea dzine dza amba nga ha u tambudzwa ha vhana lushakani dzine dza vha Nandi ndi shenga (Sigogo, 2016) na Ḽi a kovhela (Mugweṋa, 2015). Muṱoḓisisi o kuvhanganya data a i sengulusa nga nḓila ya u tou sengulusa maṅwalwa (document analysis) he a shumisa thero dzo fhambanaho (themes) u bva kha idzo nganea mbili dza Tshivenḓa. Ṱhoḓisiso iyi i ḓo ita uri u tambudzwa ha vhana hu fhungudzee kana hu fhele tshoṱhe nahone i ḓo thusa uri vhana vha aluwe vhe na mitakalo na vhumatshelo havhuḓi.